ޗާގޯސް އެއްބަސްވުން ބަލައިނުގަންނަކަން ރާއްޖެއިން އިނގިރޭސިވިލާތަށް ވަނީ އަންގާފައި: ބީބީސީ

ޗާގޯސް ޖަޒީރާތައް މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރުމަށް ވެފައިވާ އެއްބަސްވުން ބަލައިނުގަންނަކަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ރަސްމީކޮށް އިނގިރޭސިވިލާތަށް އަންގަވާފައިވާކަމަށް އިނގިރޭސި ވިލާތުގެ މަޝްހޫރު ނޫސް ބީބިސީ އިން މިއަދު ރިޕޯޓުކޮށްފިއެވެ.

އެ ނޫހުން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި "އިންތިހާއަށް ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ" މި އެއްބަސްވުމާ ދެކޮޅުކަން، ލިޔުމުން ފޮނުވި ދެ އިޢުތިރާޒަކާއި، ޑެޕިއުޓީ ޕްރައިމް މިނިސްޓަރު ޑޭވިޑް ލެމީއާ ފޯނުން ކުރެއްވި މަޝްވަރާއެއްގައި ރާއްޖެއިން ހާމަކޮށްފައިވާކަމަށް ރައީސް މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުގެ އޮފީހުން ވަނީ އެ ނޫސް އެޖެންސީ އަށް މަޢުލޫމާތު ދީފައެވެ.

އިންޑިއާ ކަނޑުގެ މި ޖަޒީރާ ރަސްޖެއިން ދަނީ ޗާގޯސްގެ މައްޗަށް ސިޔާދަތީ ބާރު އޮތްކަމަށް ދަޢުވާކުރަމުންނެވެ. އަދި މި ދަޢުވާ ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނީ ފިޔަވަޅު އަޅާނެކަމުގެ އިންޒާރު ވެސް ވަނީ ދީފައެވެ.

''އިނގިރޭސި ފޮރިން އޮފީހުގެ މިނިސްޓަރު ސްޓީވަން ޑޯޓީ ވިދާޅުވީ ޗާގޯސްގެ ސިޔާދަތީ ބާރުގެ މައްސަލައަކީ އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ގުޅޭ ކަމެއް ކަމަށާއި، އެއީ ރާއްޖެއާ ބެހޭ ކަމެއް ނޫން ކަމަށް،'' އެ ނޫހުގައި ބުނެފަވެއެވެ.

"ބްރިޓިޝް އިންޑިއަން އޯޝަން ޓެރިޓަރީ" ގެ ގޮތުގައި އިނގިރޭސިވިލާތުން ނަން ދީފައިވާ ޗާގޯސް ޖަޒީރާތައް އޮންނަނީ އިންޑިއާ ކަނޑުގައެވެ. 19 ވަނަ ޤަރުނުގެ ކުރީކޮޅުން ފެށިގެން އެ ތަން ކޮންޓްރޯލް ކުރަމުން އަންނަނީ އިނގިރޭސިވިލާތުންނެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ރާއްޖޭގެ ދަށުގައި ކުރިން އޮތްތަނެއްކަމުގެ ތާރީޚީ ހެކި ހުރިކަމަށް ދިވެހި ތާރީޚީ ދިރާސާވެރިން ވަނީ ތަކުރާރުކޮށް ސާބިތުކޮށްދީފައެވެ.

މިދިޔަ އަހަރު އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ވަނީ އެ ސަރަޙައްދުގެ ކޮންޓްރޯލް މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރުމަށް އެއްބަސްވެފައެވެ. އެއީ އެންމެ ބޮޑު ރަށުގައި އޮންނަ އިނގިރޭސި-އެމެރިކާ ގުޅިފައިވާ އަސްކަރީ މަރުކަޒު ކުއްޔަށް ހިފުމަށް އަހަރަކު އެވްރެޖްކޮށް 101 މިލިއަން ޕައުންޑް ދައްކާ ގޮތަށެވެ.

މޮރިޝަސްއިން އެ ޖަޒީރާތަކަކީ އެމީހުންގެ ތަނެއް ކަމަށް ދަޢުވާކުރާތާ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވެފައިވާއިރު، އެ ޤައުމުން ވަނީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނީ ފިޔަވަޅުތައް ވެސް އަޅާފައެވެ. ލޭބަރ ޕާޓީގެ މިނިސްޓަރުން ވަނީ މޮރިޝަސްއާއެކު އެއްބަސްވުމަކަށް ނާދެވިއްޖެނަމަ، ބައިނަލްއަޤުވާމީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކުގެ ސަބަބުން އަސްކަރީ މަރުކަޒުގެ މުސްތަޤުބަލަށް ނުރައްކާވެދާނެ ކަމަށް ބުނެފައެވެ.

ނަމަވެސް، މި އެއްބަސްވުން އަދި އިނގިރޭސި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކަށަވަރުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް، ބޮޑުވަޒީރު ސަރ ކިއަރ ސްޓާމަރަށް އެ ސަރަޙައްދު ދޫކޮށްނުލުމަށް ބާރުއެޅުއްވުމާ ގުޅިގެން، މި އެއްބަސްވުން މިހާރު އޮތީ މުއްދަތެއް ނެތް ގޮތަށް މަޑުޖެހިފައެވެ.

ޗާގޯސްގެ މައްޗަށް މޮރިޝަސްގެ ކޮންޓްރޯލް އޮތުމާ ރާއްޖެއިން ދެކޮޅު ހަދާއިރު، ރާއްޖެއިން ބުނަނީ އެ ޖަޒީރާތަކާ މެދު އެތައް ޤަރުނެއްވީ ތާރީޚީ ދަޢުވާތަކެއް ރާއްޖެއަށް އޮތް ކަމަށެވެ.

ބީބީސީއަށް ފޮނުވި ތަފްޞީލީ ބަޔާނެއްގައި، ރައީސް މުޢިއްޒުގެ އޮފީހުން ވަނީ ޗާގޯސްއާ މެދު ރާއްޖެއިން ގެންގުޅޭ ސިޔާސަތާއި އިނގިރޭސި ސަރުކާރާއެކު ކުރެވުނު ޚާރިޖީ މުޢާމަލާތްތައް ހާމަކޮށްފައެވެ.

މޮރިޝަސްއާއެކު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަށް ރަސްމީކޮށް އިޢުތިރާޒުކޮށް، ރާއްޖެއިން އިނގިރޭސި ސަރުކާރަށް ސިޓީ ފޮނުވާފައިވަނީ ނޮވެމްބަރު 2024 އަދި ޖެނުއަރީ 2026 ގައެވެ.

"މި ޚާރިޖީ މުޢާމަލާތްތަކުން ސަރުކާރުގެ ސާބިތު ނިންމުން ހާމަވެއެވެ. އެއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަޞްލަޙަތުތަކަށް އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ރިޢާޔަތްކުރުމެއް ނެތި، ހަމައެކަނި މޮރިޝަސްއާ މަޝްވަރާކޮށްގެން ކުރިއަށް ދިއުމަށް އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ނިންމި ނިންމުމަކީ އިންތިހާއަށް ކަންބޮޑުވާ ކަމެއް ކަމެވެ،" ބަޔާނުގައިވެއެވެ.

"އެހެންކަމުން، ޗާގޯސް ޖަޒީރާތައް މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރުން ބަލައިނުގަންނަކަން ރާއްޖެއިން މިހާރު ވަނީ ރަސްމީކޮށް އަންގާފައެވެ. މި ނިންމުމަކީ ރާއްޖެއާއި އެ ޖަޒީރާތަކާ ދެމެދު އޮތް ތާރީޚީ އަދި އިދާރީ ގުޅުންތަކުގެ މައްޗަށާއި، އެފަދަ އެއްވެސް ބަދަލަކުން ރާއްޖޭގެ ސިޔާދަތަށް ކުރާނެ ބޮޑެތި އަސަރުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ނިންމުމެކެވެ." އެ ބަޔާނާއި ހަވާލާދީ ބީބީސީން ބުނެފަވެއެވެ.

މިދިޔަ ޑިސެމްބަރު މަހު ލެމީއާ ފޯނުން ކުރެއްވި މަޝްވަރާގައި ރައީސް މުޢިއްޒު ވަނީ، އެ ޖަޒީރާތައް އެއްވެސް ފަރާތަކާ ހަވާލުކުރާއިރު ރާއްޖޭގެ މަޞްލަޙަތުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނެ ކަމުގެ އިންޒާރު އިނގިރޭސި ޑެޕިއުޓީ ޕްރައިމް މިނިސްޓަރަށް ދެއްވާފައެވެ.

ޤާނޫނީ ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ފުރުސަތު

2023 ވަނަ އަހަރު އިންޓަނޭޝަނަލް ޓްރައިބިއުނަލް ފޯ ދަ ލޯ އޮފް ދަ ސީ (އިޓްލޮސް) އިން ނެރުނު ހުކުމަކާއެކު، ފޯޅަވައްސަށް އޮތް މޮރިޝަސްގެ ދައުވާތަކަށް އިތުރު ބާރެއް ލިބިގެންދިޔައެވެ.

މި ހުކުމް ނެރެފައިވަނީ 2019 ވަނަ އަހަރު އިންޓަނޭޝަނަލް ކޯޓް އޮފް ޖަސްޓިސް (އައި.ސީ.ޖޭ) އިން ދީފައިވާ އިސްތިޝާރީ ލަފައަކަށް ތާއީދުކޮށްފައެވެ.

އައި.ސީ.ޖޭ އިން ނިންމާފައިވަނީ 1965 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިވިލާތުން މޮރިޝަސްއާ ފޯޅަވަހި ވަކިކުރުމަކީ ޣައިރު ގާނޫނީ ކަމެއް ކަމަށާއި، ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް އެ ސަރަހައްދު ހިންގުން އިނގިރޭސިވިލާތުން ހުއްޓާލަންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.

މި އިސްތިޝާރީ ލަފައަކީ އަމަލުކުރުން މަޖުބޫރު ނިންމުމަކަށް ނުވި ނަމަވެސް، މީގެ ގާނޫނީ ބަރުދަނެއް ހުރުމާއެކު، 2019 ވަނަ އަހަރު އދ. ގެ އާންމު މަޖިލީހުން ވަނީ ފޯޅަވަހި މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރުމަށް ގާތްގަނޑަކަށް ހުރިހާ ގައުމެއްގެ އިއްތިފާގުން ގޮވާލާފައެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހުން ބުނެފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖެއިން މި ގާނޫނީ ނިންމުންތައް މުރާޖައާ ކުރަމުންދާ ކަމަށެވެ.

"ތާރީޚީ އަދި ޖިއޮގްރަފީ ގޮތުން ހުރި ގާތްކަމަށް ބަލާއިރު، އެހެން އެއްވެސް ގައުމަކަށްވުރެ ކުރިން ފޯޅަވަހީގެ މައްޗަށް ސިޔާދަތީ ހައްގުތައް އޮތީ ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކަމަށް ދިވެހި ސަރުކާރުން ދެކޭ ސާބިތު ގޮތް ދަމަހައްޓާނެ،" ބަޔާނުގައިވެއެވެ.

"އެހެންކަމުން، އެއްވެސް ގައުމަކަށް މި ސަރަހައްދުގެ ސިޔާދަތީ ބާރުވެރިކަން ލިބެންޖެހޭނަމަ، އެއީ ހައްގުގޮތުގައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ލިބެންޖެހޭ އެއްޗެކެވެ." އެ ބަޔާނާ ހަވާލާދީ

ބަޔާނުގައި ބުނެފައިވަނީ އައި.ސީ.ޖޭ އަށް "ރަސްމީކޮށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަށް ހުރި ހުރިހާ މަގުތަކެއް" ދިވެހި ސަރުކާރުން ހޯދާނެ ކަމަށާއި، "ގައުމީ މަސްލަހަތު ހިމާޔަތްކުރުމަށް ހުރި ހުރިހާ ގާނޫނީ ވަސީލަތްތަކެއް ވަޒަންކުރަމުންދާ" ކަމަށެވެ.

"ޒަމާންވީ ބައިވެރިއެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން، އިނގިރޭސިވިލާތުން ދެފަރާތުގެ އިހުތިރާމާއި ތާރީޚީ ހަގީގަތްތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، މި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް މާނަހުރި މަޝްވަރާތަކެއް ކުރާނެ ކަމަށް އަޅުގަނޑުމެން އުންމީދުކުރަން،" ބަޔާނުގައިވެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖެއިން ގާނޫނީ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އިނގިރޭސިވިލާތުން މޮރިޝަސްއާއެކު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަށް އިތުރު ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވާނެއެވެ.

މިދިޔަ ފެބްރުއަރީ މަހު ޓްރަމްޕް އޭނާގެ 'ޓްރޫތު ސޯޝަލް' ޕޯސްޓެއްގައި "މި ބިން އިނގިރޭސިވިލާތުގެ އަތުން އަތުލައިގެން ނުވާނެ" ކަމަށް ބުނުމާ ގުޅިގެން، މި އެއްބަސްވުމާމެދު މިހާރުވެސް ވަނީ ޝައްކުތައް އުފެދިފައެވެ.

މި ވާހަކަތައް އައިސްފައިވަނީ އެމެރިކާގެ ސްޓޭޓް ޑިޕާޓްމަންޓުން އިނގިރޭސި ސަރުކާރުގެ ރޭވުމަށް ރަސްމީކޮށް ތާއީދު ދީފައިވަނިކޮށެވެ.

ފޯޅަވަހީގެ ގިނަ ރައްޔިތުން ދެކޭގޮތުގައި މި އެއްބަސްވުމަކީ އެމީހުންނަށް ވީ ހިޔާނާތެކެވެ. އަދި އެމީހުން ބޭނުންވަނީ ކޮންމެވެސް ދުވަހަކުން އެނބުރި ވަޒަނަށް ދިއުމަށްޓަކައި، އެ ރަށްތަކުގެ ސިޔާދަތީ ބާރު އިނގިރޭސިވިލާތުގެ އަތުގައި އޮތުމަށެވެ.

ކޮންޒަވޭޓިވް ޕާޓީއާއި ރިފޯމް ޔޫކޭ އިން ވެސް މި އެއްބަސްވުމާ ވަރަށް ބޮޑަށް ދެކޮޅު ހަދައެވެ.

ޗާގޯސް މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރުމަށް އިނގިރޭސިވިލާތުން ނިންމުމާ ގުޅިގެން، އެކަން އެގޮތަށް ނުކުރުމަށް އެދި ދިވެހި ސަރުކާރުން އިނގިރޭސި ސަރުކާރަށް ރަސްމީ ސިޓީއެއް ފޮނުވާފައިވާ ކަމަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ކުރިން ވިދާޅުވެފައެވެ.