އިންސާނާގެ ޙަޔާތުގައި ކުރެވޭ ހެޔޮ ޢަމަލުތަކަކީ އާޚިރަތް ބާއްޖަވެރިކުރުމަށްޓަކައި ކުރެވޭ މުހިންމު އިންވެސްޓްމަންޓެކެވެ. އިސްލާމްދީން ބާރުއަޅަނީ ހަމައެކަނި ގިނަގިނައިން ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުމަކަށް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެ ޢަމަލުތަކަކީ އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު، ދާއިމީގޮތެއްގައި ކުރެވޭ ކަންތައްތަކަކަށް ހެދުމަށެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ސުންނަތުން ފެންނަން އޮތް އެންމެ މުހިންމު އެއް އުޞޫލަކީ، ކިތަންމެ މަދުން ކުރާ ކަމެއް ނަމަވެސް އެކަމެއްގައި ދެމިހުރުމެވެ.

މި އަގުހުރި ދަރުސްތައް ހިމެނޭ މިއަދުގެ ހުކުރު ހުތުބާގެ މައުލޫއަކީ ''شَعْبَان މަހު ކުރެވޭ ހެޔޮ ޢަމަލު'' އެވެ. އެ ޚުޠުބާގެ ބައެއް މުހިންމު ނުކުތާތައް ތިރީގައި ހިމަނާލާފައި އެވަނީއެވެ.

Ad
rt

ޝަޢުބާން މަހުގެ މުހިންމުކަމާއި ތައްޔާރުވުން

އަހަރެމެން ވޭތުކުރަމުން މިދާ ޝަޢުބާން މަހަކީ މައްސަރުތަކުގެ ތެރެއިން ޚާއްޞަވެގެންވާ މަހެކެވެ. މިއީ ބަރަކާތްތެރި ރަމަޟާން މަހަށް މަރުޙަބާ ކިޔުމަށްޓަކައި ތައްޔާރުވާން އޮތް ފުރުޞަތެކެވެ. މި މަހުގެ ތެރޭގައި ރޯދައާ ބެހޭ ޙުކުމްތައް އުނގެނުމާއި، ނަފްސު އަޅުކަމަށް ހޭނުވުމަކީ ކޮންމެ މުސްލިމަކުވެސް ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. ޝަޢުބާން މަހަކީ ގިނަގުނަ ޘަވާބާއި ދަރުމަ ލިބުމުގެ އިތުރުން، ރަމަޟާން މަހުގެ ފަރުޟު ރޯދައަށް ހަށިގަނޑާއި ނަފްސު ތަމްރީނުކުރާ މަހެކެވެ.

أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَاގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެ ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. (قُلْتُ: يَا رَسُوْلَ اللهِ، لَـمْ أَرَكَ تَصُوْمُ شَهْرًا مِنَ الشُّهُوْرِ مَا تَصُوْمُ مِنْ شَعْبَانَ؟ قاَلَ: ذَلِكَ شَهْرٌ يَغْفُلُ النَّاسُ عَنْهُ بَيْنَ رَجَبٍ وَرَمَضَانَ، وَهُوَ شَهْرٌ تُرْفَعُ فِيْهِ الْأَعْمَالُ إِلَى رَبِّ الْعَالَـمِيْنَ، فَأُحِبُّ أَنْ يُرْفَعَ عَمَلِيْ وَأَنَا صَائِمٌ)، މާނައީ: "ތިމަންކަލޭގެފާނު ދެންނެވީމެވެ. އޭ ﷲގެ ރަސޫލާއެވެ! ޝަޢުބާންމަހުގައި ކަލޭގެފާނު (ސުންނަތް) ރޯދަ ހިއްޕަވާ މިންވަރަށް އެހެން މަސްމަހުގައި ކަލޭގެފާނު (ސުންނަތް) ރޯދަހިއްޕަވާތީ ތިމަންކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައެއް ނުގަންނަވަމެވެ." އެ ކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. "އެއީ ރަޖަބުމަހާއި ރަމަޟާންމަހާ ދެމެދުގައި އަންނަ، މީސްތަކުން އެ މަހަކާ މެދު ޣާފިލުވެގެންވާ މަހެކެވެ. އެއީ އެ މަހެއްގައި ޢާލަމުތަކުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ ޙަޟުރަތަށް ޢަމަލުތައް އުފުއްލެވޭ މަހެކެވެ. އެހެންވެ، ތިމަންކަލޭގެފާނު ރޯދަފުޅަށް ހުންނަވަނިކޮށް، ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ޢަމަލުފުޅު މާތް ﷲގެ ޙަޟުރަތަށް އުފުއްލެވުމަށް ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ލޯބިފުޅުކުރައްވަމެވެ." ހަމަ އެ ފަދައިން أُمُّ الْمُؤْمِنِيْنَ عَائِشَة رَضِيَ اللهُ عَنْهَاގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ޙަދީޘެއްގެ މާނައިގައި ވެއެވެ. އެ ކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. "ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ، ޝަޢުބާންމަހަށް ވުރެ ގިނައިން (ސުންނަތް) ރޯދަހިއްޕަވާ އެހެން މައްސަރެއް ނުވެއެވެ. އެ މަހުގައި (ރޯދަފުޅުހިއްޕަވާލެއް ގިނަކަމުން) މުޅި މައްސަރުގައި ރޯދަފުޅުހިއްޕަވާ ފަދައެވެ. އަދި ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވާކަމުގައި ވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުންނަށް ކުޅަދާނަވީ މިންވަރަކުން ހެޔޮކަންތައް ކުރާށެވެ! ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ހީވާގިކަމާ އެކު ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުމުގައި ދެމިތިބިހައި ހިނދަކު، މާތް الله ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދަރުމަދެއްވުމުގައި ދެމިވޮޑިގެންވާނެތެވެ.

ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުމުގެ މިންގަނޑު

ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ޝަޢުބާން މަހު ސުންނަތް ރޯދަ ހިއްޕެވުމާއި އެހެނިހެން ހެޔޮ ޢަމަލުތައް ގިނަކުރެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު އަބަދުވެސް އިރުޝާދު ދެއްވީ އިންސާނާއަށް ކުޅަދާނަވެގެންވާ މިންވަރަށް ޢަމަލުތައް ބެހެއްޓުމަށެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް ދާއިމީގޮތެއްގައި ނުކުރެވޭނެހާ ގިނައިން ކަންކަން ފަށައި، ދުވަސްކޮޅަކުން އެކަން ހުއްޓާލުމަކީ އެދެވިގެންވާ ގޮތެއް ނޫނެވެ. މާތް اللهގެ ޙަޟުރަތުގައި އެންމެ ލޮބުވެތިކަން ބޮޑު ޢަމަލަކީ ކޮބައިތޯ ސުވާލު ދެންނެވުމުން، އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވީ "އެންމެ ދާއިމީކޮށް ކުރެވޭ ޢަމަލު" ކަމަށެވެ. އެއީ ކިތަންމެ މަދު މިންވަރެއް ނަމަވެސްމެއެވެ.

ރޯދައިގެ ޙުކުމްތައް އުނގެނުން

ރަމަޟާން މަސް ކައިރިވަމުން އަންނައިރު، ރޯދައިގެ ފިޤުހީ ޙުކުމްތައް ދެނެގަތުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ހާރުކެއުމާއި ރޯދަވީއްލުމުގެ އަދަބުތަކާއި، ރޯދަ ގެއްލޭ ކަންތައްތަކާއި، ޤަޟާކުރުމާއި ފިދުޔަ ދިނުމުގެ އުޞޫލުތައް އުނގެނެންޖެހެއެވެ. އަދި ބަލިމީހުންނާއި ދަތުރުވެރިން ފަދަ ޢުޛުރުވެރިންނަށް ދީނުގައި ދީފައިވާ ލުއިތައް ދެނެގަނެ، މި މަޢުލޫމާތުތައް އަނބިދަރިންނަށް އުނގަންނައިދިނުމަކީ ޢާއިލީ ޒިންމާއެކެވެ.

ޝަޢުބާން މަހުގެ ތާރީޚީ މުހިންމުކަން

ޝަޢުބާން މަހަކީ ތާރީޚީ ގޮތުންވެސް ފާހަގަކޮށްލެވޭ މަހެކެވެ. ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި މުސްލިމުންގެ ޤިބުލަ އަލްމަސްޖިދުލްއަޤްޞާއިން އަލްމަސްޖިދުލްޙަރާމަށް ބަދަލުކުރެވުނީ މި މަހުގައެވެ. މިއީ ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ވަރަށް ބޮޑު އުންމީދުފުޅެއް ފުރިހަމަވެގެންދިޔަ މަތިވެރި ހާދިސާއެކެވެ. މިފަދަ ހާދިސާތަކުން އިބުރަތް ލިބިގަނެ، ދީނީ ކަންކަމަށް އޮންނަ ލޯބި އިތުރުކުރަންޖެހެއެވެ.

ޝަޢުބާން މަހުގެ ފަނަރަ ވިލޭރޭގެ މާތްކަމާ ބެހޭ ގޮތުން ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވައިފައި ވެއެވެ. (إِذَا كَانَ لَيْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ اِطَّلَعَ اللهُ إِلَى خَلْقِهِ، فَيَغْفِرُ لِلْمُؤْمِنِيْنَ، وَيُـمْلِيْ لِلْكَافِرِيْنَ، وَيَدَعُ أَهْلَ الْـحِقْدِ بِـحِقْدِهِمْ حَتَّى يَدَعُوْهُ) މާނައީ: "ޝަޢުބާންމަހުގެ ފަނަރަވިލޭރޭ، اللهُ تَعَالَى، ފާފަފުއްސެވުމާއިގެން އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނާ ކުރިމަތިލައްވާހުއްޓެވެ. ދެން މުއުމިނުންގެ ފާފަފުއްސަވައި، ކާފިރުންނަށް މުހުލަތުދެއްވާހުށްޓެވެ. އަދި މީސްތަކުންނާ މެދު ޙަސަދަވެރިވެ ހިތުގައި ނުނިޔަތްލާ މީހުން އެ ކަން ދޫކޮށްފުމަށް ދާންދެން އެ ގޮތުގައި ދޫކޮށްލައްވާހުށްޓެވެ." ނަމަވެސް އެ ރެއަށް ޚާއްޞަ ވަކި ނަމާދެއް ކުރާންޖެހޭކަމަށް، ނުވަތަ ވަކި ޚާއްޞަ ދުޢާއެއް ކުރާންޖެހޭކަމަށް ޞައްޙަ ސަނަދުން އައިސްފައިވާ އެއްވެސް ރިވާޔަތެއް ނުވެއެވެ.

ޖުމްލަގޮތެއްގައި ބަލާއިރު، ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުމުގައި އޮތް އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ ތިމާއަށް ދާއިމީކޮށް ކުރެވޭނެ މިންވަރެއް އިޚްތިޔާރުކުރުމެވެ. ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގެ ޤަޟާ ރޯދައެއް އޮތްނަމަ މި މަހު އެކަން ފުރިހަމަކޮށް، ރަމަޟާން މަހަށް ތައްޔާރުވާށެވެ. އިސްރާފުކުރުމުން ދުރުހެލިވެ، ދީލަތިކަމާއެކު އަޅުކަމުގައި ދެމިހުރުމުގެ ޢަޒުމް އާކުރާށެވެ.