ސައިބަރ ކްރައިމް: ޑިޖިޓަލް ދުނިޔޭގެ ނުރައްކާ

ސައިބަރ ކްރައިމަކީ ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީއާއެކު އުފެދިގެން އައިސްފައިވާ އައު ބާވަތެއްގެ ކުށުގެ އަމަލުތަކެކެވެ. މިއީ ކޮމްޕިއުޓަރު ނުވަތަ ކޮމްޕިއުޓަރުގެ ވިއުގައެއް ބޭނުންކޮށްގެން ހިންގާ، ގާނޫނުން މަނާކޮށްފައިވާ ކުށުގެ އަމަލުތަކެވެ.

މި ބާވަތުގެ ކުށްތަކުގެ ތެރޭގައި ޑޭޓާ ވަގަށް ނެގުމާއި، ކޮޕީރައިޓް ޚިލާފުވުމާއި، މެލްވެއަރ ފެތުރުމާއި، ހެކް ކުރުމާއި، ހަނގާކުރުމާއި، ބްލެކްމެއިލް ކުރުން ފަދަ އެތައް ބާވަތެއްގެ ނުރައްކާތެރި އަމަލުތައް ހިމެނެއެވެ.

ސައިބަރ ކްރައިމްގެ އަމާޒަކަށް ވަކިވަކި ފަރުދުންނާއި، ވިޔަފާރިތަކާއި، ސަރުކާރުތައް ވެސް ވަމުން އަންނަކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މި ބާވަތުގެ ކުށްތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރޭގައި ޕާސްކޯޑް ބޭނުންކުރުމާއި، ޖެއިލްބްރޭކް ނުކުރުމާއި، ޓޫ-ފެކްޓަރ އޯތެންޓިކޭޝަން ބޭނުންކުރުމާއި، އެޕްލިކޭޝަންތަކުގެ ސެޓިންގްސް ރަނގަޅަށް ބެލުން ފަދަ ކަންކަން ހިމެނެއެވެ.

ސައިބަރ ކުށުގެ ބައެއް ބާވަތްތައް:

- ޑޭޓާ ފޮހެލުން، ނައްތާލުން އަދި ވަގަށް ނެގުން
- ކޮޕީރައިޓް ޙައްޤުތަކަށް އަރައިގަތުން (ޑިޖިޓަލް މުދަލާ ގުޅޭގޮތުން)
- މެލްވެއަރ ފެތުރުން
- ކްރިޕްޓޯޖެކިންގ
- ޑިސްޓްރިބިއުޓެޑް ޑިނައަލް އޮފް ސަރވިސް (ޑީޑޮސް) ހަމަލާތައް
- ނުހައްޤުން ސިސްޓަމްތަކަށް ވަނުން
- އޮންލައިން ގްރޫމިންގ
- ސައިބަރ ފުރައްސާރަކުރުން
- ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލުތައް
- ބްލެކްމެއިލްކުރުން
- އޮންލައިން މަކަރާއި ޙީލަތް
- ވައްތަރުކޮށްގެން އޮޅުވާލުން

ސައިބަރ ކުށުގެ ޢަމަލުތައް އަމާޒުވާ ފަރާތްތައް:

ސައިބަރ ކުށުގެ ޢަމަލުތަކަކީވެސް އެހެނިހެން ކުށުގެ ޢަމަލުތަކެކޭ އެއްފަދައިން އެކަން ހިންގާ ފަރާތްތަކުގެ އަމިއްލަ މަންފާއަށް ނުވަތަ ޒާތީ ބޭނުމެއް ޙާޞިލުކުރުމަށްޓަކައި ހިންގާ ޢަމަލުތަކެކެވެ. ނަމަވެސް އެހެނިހެން ބާވަތްތަކުގެ ކުށްތަކާ ޚިލާފަށް ސައިބަރ ކުށްތައް އަމާޒުކުރެވޭ ފަރާތްތައް ތަފާތުވެއެވެ. މީގެ ސަބަބަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފެންވަރުގައި ކޮމްޕިއުޓަރ ބޭނުންކުރާ މިންވަރާއި ބޭނުންކުރާ ފަރާތްތަކުގެ އަދަދު ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައިވުމެވެ. މިގޮތުން އަމާޒުވާ ފަރާތްތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ފަރާތްތައް ހިމެނެއެވެ:

- ވިޔަފާރި ކުންފުނިތަކާއި އަމިއްލަ ވިޔަފާރިވެރިން
- އަމިއްލަ ޖަމްޢިއްޔާތައް
- ދައުލަތުގެ އިދާރާތައް
- މާލީ މުއައްސަސާތައް
- ސިޔާސީ ފަރާތްތައް
- މަދަނީ ޖަމްޢިއްޔާތަކާއި ޖަމާޢަތްތައް
- ޒުވާނުންނާއި ކުޑަކުދިން

ސައިބަރ ކުށުގެ ޢަމަލުތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް އެޅިދާނެ ބައެއް ފިޔަވަޅުތައް:

ސައިބަރ ކުށުގެ ޢަމަލުތަކުން މުޅިން ސަލާމަތްވެވޭނެ ގޮތެއް ނެތްނަމަވެސް، އަންނަނިވި ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަކީ އެފަދަ ކަންކަމުން ރައްކާތެރިވުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަންކަމެވެ:

- ސްމާޓްފޯނު، ލެޕްޓޮޕް އަދި ޓެބްލެޓް ފަދަ އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތްތަކުގައި ޕާސްކޯޑް (ލޮކް ކޯޑު) ބޭނުންކުރުން
- ސްމާޓްފޯނު/ޓެބްލެޓް ޖެއިލްބްރޭކް ނުވަތަ ރޫޓް ނުކުރުން
- އަމިއްލަ އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތްތައް އެހެން ފަރާތްތަކާ ހިއްސާނުކުރުން
- ރަސްމީ އެޕްސްޓޯރތަކުން އެޕްލިކޭޝަންތައް އިންސްޓޯލްކުރުން
- އޮޕަރޭޓިންގ ސިސްޓަމް (ސޮފްޓްވެއަރ) އަބަދުވެސް އެންމެ ފަހުގެ ވަރޝަނަށް އަޕްޑޭޓްކުރުން
- ދެ-ފަށަލައިގެ ވެރިފިކޭޝަން (ޓޫ-ފެކްޓަރ އޯތެންޓިކޭޝަން) ބޭނުންކުރުން
- އެޕްލިކޭޝަންތަކުގެ ޕްރައިވަސީ އަދި ސެކިއުރިޓީ ސެޓިންގްސްތައް ރަނގަޅަށް ބެލުމަށްފަހު އެކަށީގެންވާ ގޮތަށް ބަދަލުކުރުން
- އެޕްލިކޭޝަންތައް އަބަދުވެސް އެންމެ ފަހުގެ ވަރޝަނަށް އަޕްޑޭޓްކުރުން
- އަމިއްލަ ފޯނު ނަންބަރު ރައްކާތެރިކުރުން އަދި އެހެން ފަރާތްތަކަށް އެޕްލިކޭޝަންތަކުގައި ރަޖިސްޓަރވުމަށް ނަންބަރު ނުދިނުން
- އިންޓަނެޓް ބްރައުޒްކުރުމުގައި ޝައްކުވާ އިޝްތިހާރުތަކަށް ކްލިކް ނުކުރުން އަދި އެޑްބްލޮކަރ ސޮފްޓްވެއަރ ބޭނުންކުރުން
- ނޭނގޭ ފަރާތްތަކުން ފޮނުވާ އީމެއިލްތަކުގައިވާ އެޓޭޗްމަންޓްތައް ނުހުޅުވުން
- ޤާނޫނީ ގޮތުން ހުއްދަ ނޫން (ކްރެކް ކުރެވިފައިވާ) ސޮފްޓްވެއަރ ބޭނުން ނުކުރުން
- އެސް.އެސް.އެލް ސެޓްފިކެޓް ލިބިފައިވާ ވެބްސައިޓްތަކަށް އެކަނި ޒާތީ މަޢުލޫމާތު ހިއްސާކުރުން

ސައިބަރ ކުށެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ އަޅަންވީ ފިޔަވަޅުތައް:

ސައިބަރ ކުށްތަކަކީ ދުނިޔޭގެ ކޮންމެ ހިސާބަކުން ވެސް ހިންގޭ ކުށްތަކަކަށްވާތީ، މިފަދަ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައި ގިނަގުނަ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިވެއެވެ. ނަމަވެސް އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމަކީ ތަޙްޤީޤަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަންކަމެވެ:

- އިޖްތިމާޢީ މީޑިއާ މެދުވެރިކޮށް ދިމާވާ މައްސަލަތަކުގައި، ތުހުމަތުކުރެވޭ އެކައުންޓްތަކުގެ ޕްރޮފައިލް ސްކްރީންޝޮޓް ނެގުމާއި، އެ ޕްރޮފައިލްތަކުގެ ޔޫ.އާރް.އެލް (ލިންކް) ރައްކާކުރުން
- މައްސަލައާ ގުޅުންހުރި އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ނުވަތա ހެއްކެއް ނައްތާނުލުން
- އަމިއްލައަށް މައްސަލަ ޙައްލުކުރަން މަސައްކަތްކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް އެންގުމާއި އެހީތެރިކަން ހޯދުން
- މައްސަލައިގެ މަޢުލޫމާތު ކޮންމެހެން އަންގަންޖެހޭ ފަރާތްތަކަށް މެނުވީ އެހެން ފަރާތްތަކާ ހިއްސާނުކުރުން

މައްސަލަ ހުށަހެޅޭނެ ގޮތްތައް:

- ޕޮލިސް އިމަރޖެންސީ: 119
- ނޮން-އިމަރޖެންސީ: 3332111
- އީމެއިލް: cybercrime@police.gov.mv
- ޕޮލިސް ސްޓޭޝަނަކަށް ހާޒިރުވެ ހުށަހެޅުން
- ލިޔުމުން ހުށަހެޅުން

ފުލުހުން ހޯދަން ބޭނުންވާނެ މުހިންމު މަޢުލޫމާތު:

- މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފަރާތުގެ ތަފްޞީލު
- ގުޅޭނެ ނަންބަރު އަދި އީމެއިލް އެޑްރެސް
- ހިނގާފައިވާ ހާދިސާގެ ތަފްޞީލު
- ގުޅުންހުރި އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތްތަކާއި ޑިޖިޓަލް ޑޭޓާގެ މަޢުލޫމާތު
- މުއައްސަސާއަކުން ހުށަހަޅާނަމަ، އައި.ޓީ ޓެކްނިކަލް އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓު
- އިޖްތިމާޢީ މީޑިއާ ޕްރޮފައިލްތަކުގެ ޔޫ.އާރް.އެލް، ޓެގްތައް، ޔޫޒަރނޭމް (ޔުނީކް އައިޑެންޓިފަޔަރސް)، ސްކްރީންޝޮޓްތައް އަދި މުޢާމަލާތްތަކުގެ ތަފްޞީލު

މައްސަލައިގެ ތަޙްޤީޤުން ނުކުމެދާނެ ނަތީޖާތައް:

ސައިބަރ ކުށުގެ މައްސަލަތަކަކީ ކުށް ސާބިތުކުރުމުގައި ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހޭ ބާވަތުގެ މައްސަލަތަކެކެވެ. ކޮންމެ ޖިނާއީ ތަޙްޤީޤެއްގެވެސް މަޤްޞަދަކީ ކުށްކުރި ފަރާތް ހޯދައި ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުމެވެ. ތިރީގައި މިވަނީ މިފަދަ މައްސަލަތަކުގެ ތަޙްޤީޤުން ނުކުމެދާނެ ބައެއް ނަތީޖާތަކެވެ:

- ލިޔުމުން ޓެކްނިކަލް ލަފާ ދިނުން
- މައްސަލައާ ގުޅުންހުރި ކޮންޓެންޓް ނުވަތа އެކައުންޓް ނައްތާލުން
- ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ފޮނުވުން
- ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފެންވަރުގައި ތަޙްޤީޤުކުރަންޖެހޭ މައްސަލައެއްނަމަ، ކަނޑައެޅިފައިވާ އުސޫލުތަކުގެ ދަށުން ކަމާބެހޭ ބޭރުގެ އިދާރާއަކަށް މައްސަލަ ފޮނުވުން

މި މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ ރައްޔިތުން ސައިބަރ ކުށްތަކާ ބެހޭގޮތުން ހޭލުންތެރިކުރުވައި، އެފަދަ ކުށްތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތަކާއި، މައްސަލައެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. އަދި މިފަދަ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައި ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކަށް ރައްޔިތުންގެ އެއްބާރުލުން ހޯދުމެވެ. ސައިބަރ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަކީ ހަމައެކަނި ވަކި ފަރާތެއްގެ ޒިންމާއެއް ނޫނެވެ. އެއީ މުޅި މުޖުތަމަޢުގެ ގުޅިފައިވާ މަސައްކަތަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ.

ސައިބަރ ކްރައިމްގެ އަމަލެއް ހިނގައިފިނަމަ، އެކަން ވަގުތުން ފުލުހުންނަށް އަންގައި، ހެކިތައް ރައްކާކޮށް، އިތުރު ފަރާތްތަކާ މަޢުލޫމާތު ހިއްސާނުކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިފަދަ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައި ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކެއް ހުރިނަމަވެސް، ފުލުހުންނަށް ބޭނުންވާ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ތަޙްޤީޤަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.

ސައިބަރ ކްރައިމަކީ ޒަމާނީ ދުނިޔޭގައި ކުރިމަތިވެފައިވާ ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. މިކަމުން ރައްކާތެރިވުމަށް އަޅުގަނޑުމެން އެންމެން ވެސް ސަމާލުވެ، ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އަޅަންޖެހެއެވެ. އަދި މިފަދަ ކަމެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ ވަގުތުން ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް އަންގައި، އެހީތެރިކަން ހޯދަންވާނެއެވެ. މިގޮތުން އެންމެން ގުޅިގެން މަސައްކަތްކޮށްގެން މެނުވީ މި ނުރައްކަލުން ސަލާމަތްވުމަކީ ދަތިކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ.